Ongeplaatst gebleven recensie voor Gorcumse Courant 2 februari 2005

door Wim van Teeffelen

Topprestatie in Grote Kerk

Grote Kerk in de ban van de Hohe Messe

Op vrijdag 28 januari vond in de Grote Kerk te Gorinchem een imponerende uitvoering plaats van het opus magnum van Johann Sebastian Bach, de Hohe Messe. Dit werk wordt slechts sporadisch geprogrammeerd, maar het 70 zangers tellende koor van COV 'Gorkum', het orkest Florilegium Musicum en een kwartet solisten durfden het aan deze muzikale berg te beklimmen. Dat gebeurde voor de eerste maal in de tachtigjarige geschiedenis van het koor. De uitvoering stond onder de even bekwame als soevereine directie van de Werkendamse dirigent Kees Glaubitz. De volle Grote Kerk was vanaf de allereerste tonen in de ban van dit complexe werk..

Zes- tot achtstemmig
Dat de Hohe Messe slechts af en toe wordt uitgevoerd laat zich vanuit het verleden verklaren. Bach schreef contractueel elke week cantates voor uitvoering in de Thomaskirche in Leipzig, waar hij cantor was.

Hij vond echter dat zijn muzikale scheppingsdrang bij tijd en wijle behoorlijk belemmerd werd door de muzikale beperkingen van zijn orkest of koorleden tijdens de wekelijkse kerkdienst. Vierstemmige koren vormden in de praktijk van toen het maximaal haalbare. Bachs ambitieniveau ging echter veel verder, waardoor hij cantates zodanig moest herschrijven dat ze eenvoudiger uit te voeren waren; herhaaldelijk deed hij over deze belemmering zijn beklag bij het stadsbestuur en eiste meer en bekwamere muzikanten.

De oorspronkelijke versies bewaarde Bach echter. In vijftien jaar tijd reeg hij vier-, zes- of achtstemmige cantatedelen en andere werken aaneen tot er een qua virtuositeit compromisloze afspiegeling ontstond van zijn visie en zijn muzikale genie. Hij bleef dit werk, dat hij Mis in b-klein noemde, verfijnen en uitbreiden tot aan 1750, het jaar van zijn dood.

Precies die genialiteit bleek de reden dat het werk na zijn dood zelden uitgevoerd wordt. Veel amateurkoren en orkesten vinden, vanwege de complexiteit van het werk, de Hohe Messe een mis te ver, en willen hun handen er niet aan branden.

Ambitie
Dat de COV 'Gorkum' een werk als dit op haar programma durft te zetten, getuigt dus van lef en onderstreept de ambitie van het koor om de grote werken in een volle bezetting op een hoog niveau uit te voeren. Op deze vrijdagavond zorgden de uitvoerenden voor een gedenkwaardige uitvoering, die de Grote Kerk vanaf de allereerste tonen boeide met een timbre dat men eerder van een professioneel gezelschap zou verwachten. Zekere inzetten, heldere articulatie en klare klanken onderstreepten een hoge mate van beheersing. Kees Glaubitz was een baken van rust en zette, genuanceerd aanwijzingen gevend, het pad uit dat naar een geïnspireerde, en in de tweede helft tot grote hoogten stijgende uitvoering leidde.

Hij werd daarbij geholpen door een attent en professioneel Florilegium Musicum. Dit orkest maakt gebruik van authentieke instrumenten en leverde in al haar geledingen een betrouwbare ondersteuning, met fraaie soli van onder andere de fluit en de viool.

Ook het kwartet solisten leverde een prachtige prestatie. De alt Margareth Beunders zorgde met haar unieke, warme timbre voor een teer en ingetogen Agnus Dei, terwijl de tenor Marcel Beekman, voor het eerst te horen in Gorinchem, helderheid paarde aan volume in alle registers. Bariton Hans de Vries en sopraan Ellen Schuring zetten hun relatief bescheiden partij op overtuigende wijze neer.

Muisstil
Een van de hoogtepunten van de avond werd gevormd door het Osanna. In dit ontaard moeilijke, achtstemmige deel loodste Glaubitz de uitvoerenden met zekere hand langs vervaarlijke muzikale klippen. Natuurlijk waren er hier en daar onvolkomenheden: de overgang naar het Cum Sancto was niet comme il faut en tevens kon er, de partituur op de voet volgend, worden vastgesteld dat een bepaalde partij wel eens een nootje miste. Deze kritiekpuntjes vallen echter in het geheel weg als zij worden afgezet tegen de moeilijkheidsgraad van dit werk, dat de Grote Kerk van begin tot eind boeide. Het publiek, dat het gevecht met de noten van Bach ademloos volgde, was dan ook gedurende de gehele uitvoering muis- en muisstil. Dit concert kan worden bijgeschreven als een hoogtepunt in de muzikale historie van COV 'Gorkum'.

> terug naar terugblik