Ademloos bij Mendelssohn

door Kees Muijs, Gorcumse Courant 5 februari 2003

Een tot de allerlaatste plaats bezette Maartenskerk luisterde vrijdagavond ademloos naar een uitvoering van het oratorium Paulus van Felix Mendelssohn Bartholdy. Dit meesterwerk van de componist, zijn eerste werk, werd voor het eerst uitgevoerd in 1836, toen hij 25 jaar oud was. Uitvoerende oratoriumverenigingen waren COV Gorkum, Pro Musica uit Werkendam en het Gorcums Stadsknapenkoor.

Het werk toont overduidelijk aan dat Mendelssohn sterk onder invloed heeft gestaan van zijn grote voorgangers Bach en Handel, al is zijn eigen romantische stijl duidelijk waarneembaar. De inleiding van de ouverture mondt uit in de bekende koraal' Wachet auf, ruft die Stimme', dat op Saulus slaat, gevolgd door een fuga op een vrij weinigzeggend thema, dat enkele keren wordt onderbroken door het koraal. De sopraan reciteert hoe de vrome Stephanus wonderen deed en dat de schríftgeleerden valse getuigen opriepen; die hem van godslastering betichtten. Daarmee is het verhaal begonnen en de toon gezet. Bij de steniging reageert het volk (het koor) bijzonder fel en fanatiek. De haat tegen Stephanus is daarin duidelijk hoorbaar.

Adembenemend
Het verhaal van Saulus/Paulus wordt aan de hand van bijbelteksten op de voet gevolgd, duidelijk aangegeven in het zorgvuldig opgemaakte programmaboekje. Het voert te ver de hele geschiedenis hier te herhalen. Hoogtepunt uit dit muzikale evenement was voor mij het koraal '0, Jesu Christe, wahres Licht', wat door de vier solisten a capella werd gezongen. Adembenemend om het muzikale evenwicht te horen tussen de vier schitterende stemmen. De solisten deden beslist nergens voor elkaar onder. De tenor Marten Smeding bewees ook in het allerzachtste register zuiver en verstaanbaar te kunnen zingen in 'Und nachdem er geopfert hatte warf er sich nieder mit ihnen allen'.

Groot compliment ook voor het schitterende kamerorkest Continuo, dat hier opvallend muzikaal musiceerde door nog net onder de tenorstem te blijven. Toegegeven, dat lukte niet altijd overal, maar een kleine aanwijzing van dirigent Kees Glaubitz zorgde voor een alerte reactie. Dat getuigt wel van zeer grote klasse. Omdat de Paulus mij onbekend was, kon ik me concentreren op de muziekvormen. Zo hoorde ik in het begin duidelijke verwantschap met de Messiah van Händel. Niks mis mee.

Bekend in de oren klonk de aria 'Jerusalem, Jerusalem', dat wel vaker door een koor wordt uitgevoerd, evenals het Arioso 'Doch der Herr vergisst der Seinen nicht'. Tenor Marten Smeding en sopraan Janny Zomer waren samen te horen in het recitatief 'Und Ananias ging hin und kam in das Haus', waar bij opviel dat beide solisten ook in de hoge registers mooie tonen voortbrengen. Vooral een sopraan heeft daarbij de neiging gillerig te worden. Daarvan was hier absoluut geen sprake. De combinatie sopraan en bas, vertolkt door Janny Zomer en Frans Fiselier, was te horen in het recitatief 'Paulus sandte hin und liess fordern die Ältesten von der Gemeinde zu Ephesus'. Zij zongen de tekst rustig en weloverwogen, later bijgestaan door de tenor en mezzosopraan Klara Uleman. Laatstgenoemde had helaas een zeer bescheiden aandeel in het gebeuren.

Gewaagd
Zoals eerder vermeld zijn de koren goed aan elkaar gewaagd, ze zingen de teksten goed gearticuleerd en vertolken de noten trefzeker. Dit concert was geen geringe opgave voor de zangers, doch de gedegen repetities zorgden voor een muzikale eenheid waarbij in de meest expressieve delen beide koren als een eenheid optraden. Jammer dat het bestuur niet gezorgd voor een goede zitplaats om het geheel te kunnen overzien. Zo miste ik het Stadsknapenkoor volledig. Ik had een goed zicht op de solisten, terwijl ik onder en achter de cellisten een blik op een beeld van het orgel kon werpen dat op het hoofd van de cellist leek te rusten. Nou ja, een volgende keer beter.

> terug naar terugblik